Nhân viên thu tư vấn, vận động người dân đăng ký tham gia BHXH tại Hội nghị Truyền thông khách hàng

Dấu ấn trong phát triển BHXH tự nguyện tại cơ sở

Sơn Tịnh là địa bàn chuyển tiếp giữa nông thôn và khu vực công nghiệp - dịch vụ, nơi thu nhập của người dân chưa thật sự ổn định. Trong bức tranh đó, BHXH tự nguyện từng là “vùng trũng” về nhận thức: người dân nghe nhiều, hiểu ít, tham gia còn dè dặt.

Từ xuất phát điểm ấy, các chỉ số cuối năm 2025 ghi nhận một chuyển động đáng chú ý: toàn địa bàn có 3.374 người tham gia BHXH tự nguyện, đạt 96,73% kế hoạch, tăng 1.314 người so với năm trước, gấp hơn 1,6 lần. Nếu không tính đơn vị đặc thù Lý Sơn, đây là một trong những tỷ lệ hoàn thành cao nhất hệ thống BHXH toàn tỉnh. Lũy kế thu BHXH tự nguyện đạt hơn 14,3 tỷ đồng, 180% kế hoạch, tăng hơn 6,8 tỷ đồng, gần gấp đôi năm trước, minh chứng cho sự dịch chuyển từ “nghe - biết” sang “tin - tham gia” đang hình thành rõ nét ở địa bàn này.

Ông Võ Văn Tâm - Giám đốc BHXH cơ sở Sơn Tịnh, nhìn nhận: “Chúng tôi không coi BHXH tự nguyện là chỉ tiêu ngắn hạn. Mục tiêu là để người dân hiểu đây là cam kết dài hơi cho tuổi già, không phải khoản đóng góp theo phong trào. Khi đã hiểu, họ sẽ ở lại với chính sách, và diện bao phủ sẽ mở rộng theo cách bền vững nhất.”.

Cách làm của Sơn Tịnh bắt đầu từ việc chia nhỏ chỉ tiêu xuống từng xã, từng nhóm đối tượng: tiểu thương, nông dân sản xuất nhỏ, lao động tự do, người làm dịch vụ quanh khu công nghiệp. Mỗi nhóm có “ngôn ngữ” tiếp cận riêng, từ câu chuyện lương hưu, thẻ BHYT suốt đời đến mức hỗ trợ của Nhà nước theo từng mức đóng.

Dữ liệu không chỉ để báo cáo, mà để “đọc” xu hướng: khu vực nào biến động, nhóm nào có nguy cơ rời hệ thống, thời điểm nào cần tăng cường truyền thông - tất cả được theo dõi theo nhịp sống địa bàn, thay vì chu kỳ hành chính.

Song song với các hội nghị quy mô lớn, Sơn Tịnh đẩy mạnh đối thoại nhóm nhỏ tại nhà văn hóa thôn, nhà dân, để người dân trực tiếp đặt câu hỏi và được cán bộ BHXH cùng các cộng tác viên địa phương có uy tín giải đáp.

Chị Bùi Thị Ly (1975), một tiểu thương ở thôn Thọ Đông, xã Thọ Phong, chia sẻ: “Lúc đầu tôi nghĩ BHXH tự nguyện là chuyện xa vời với mình. Nhưng khi được giải thích về lương hưu, về thẻ BHYT suốt đời, tôi thấy đây là khoản để dành cho chính mình. Giờ mỗi tháng tôi coi đó là chi tiêu cố định.”.

Anh Nguyễn Văn Phước (1972), thôn An Hòa, xã Trường Giang, kể lại hành trình “đi - về” của mình với BHXH tự nguyện: “Trước đây tôi tham gia theo phong trào, chưa hiểu kỹ nên đóng được một thời gian thì ngưng, tính rút một lần. Nay được giải thích rõ quyền lợi lâu dài, nhất là lương hưu và thẻ BHYT suốt đời, tôi thấy mình đã vội. Từ tháng 12/2025, tôi đóng lại để giữ cho mình một chỗ dựa về sau.”.

Những chuyển động nhỏ ấy, khi cộng lại, tạo thành đường tăng trưởng bền cho BHXH tự nguyện ở Sơn Tịnh - mạch an sinh dài hơi của địa bàn.

Điểm nhấn khác ở Sơn Tịnh là phong trào “Thôn văn hóa - Người dân có lương hưu”. Từ vài thôn điểm, mô hình lan ra nhiều xã, gắn chỉ tiêu BHXH tự nguyện với tiêu chí xây dựng đời sống văn hóa. Khi cán mốc, cộng đồng cùng biểu dương, tạo động lực lan tỏa theo cách rất địa phương nhưng hiệu quả.

Người dân đăng ký tham gia BHXH tự nguyện sau khi được tư vấn hiểu rõ về chính sách

Thu vượt kế hoạch, nợ giữ “vạch an toàn”

Năm 2025, kế hoạch thu trên 769 tỷ đồng - mức cao nhất trong 15 BHXH cơ sở toàn tỉnh. Con số này cao hơn đơn vị xếp thứ hai gần 90 tỷ đồng và gấp hơn 13 lần đơn vị có số thu thấp nhất.

Thực hiện thu đạt gần 828 tỷ đồng, tương đương 107,6% kế hoạch, đưa Sơn Tịnh vào nhóm hai đơn vị dẫn đầu tỉnh về tỷ lệ hoàn thành và vượt chỉ tiêu thu.

Quan trọng không kém là tỷ lệ nợ 0,86% - “đường biên” bảo vệ quyền lợi người lao động. “Mỗi khoản nợ kéo dài là một rủi ro cho người tham gia. Chúng tôi theo dõi từng biến động lao động, phối hợp chính quyền và cơ quan thuế để nắm sát tình hình doanh nghiệp.” - ông Võ Văn Tâm chia sẻ.

Ở góc nhìn doanh nghiệp, bà ĐNTL., Giám đốc Công Ty TNHH MTV Vật liệu giày TT., nói thẳng: “Năm qua đơn hàng giảm, dòng tiền căng. Điều tôi ghi nhận là BHXH không chỉ đến nhắc nghĩa vụ, mà cùng ngồi lại để tính lộ trình, giúp doanh nghiệp vừa giữ cam kết với người lao động, vừa không bị dồn vào thế bị động.”.

Cách tiếp cận ấy giúp nhiều đơn vị chủ động hơn trong kế hoạch tài chính, hạn chế phát sinh nợ kéo dài - yếu tố then chốt để tỷ lệ nợ của Sơn Tịnh duy trì ở mức thấp.

Sơn Tịnh nhiều năm liền giữ vững tiến độ thu, giảm mạnh nợ đọng, góp phần giữ vững quyền lợi an sinh của người lao động.Trong bối cảnh địa bàn rộng, dân cư phân tán và mô hình tổ chức mới, đơn vị nổi lên như một điểm sáng của tuyến đầu cơ sở.

Giữ lửa cho chặng đường dài

Với Sơn Tịnh, năm 2025 là một lát cắt cho thấy cách một đơn vị cơ sở giữ nhịp chính sách từ những việc rất nhỏ: một buổi vận động ở thôn, một cuộc trao đổi với chủ doanh nghiệp, một bảng theo dõi biến động lao động.

Khi BHXH tự nguyện không còn xa lạ, khi nợ được giữ trong “vạch an toàn”, khi quyền lợi được bảo vệ cụ thể, niềm tin được bồi đắp bằng những con số phản ánh quyền lợi mang giá trị nhân văn cụ thể.

Từ những địa bàn như Sơn Tịnh, bức tranh an sinh của Quảng Ngãi được ghép lại từng mảnh - chậm, chắc, bền - theo nhịp đủ sâu để ở lại lâu dài trong đời sống cộng đồng.